Bir sözleşmeyi hızlı imzalamak, uzun vadeli hukuki risk oluşturabilir. İmzalamadan önce sözleşmenin taraflarını, teslimat şartlarını ve son teslim tarihlerinin kaçırılmasının sonuçlarını dikkatlice incelemek gerekir. Sözleşme incelemesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesinde en etkili yöntemdir.
Sözleşme kapsamı ve yükümlülükler nasıl belirlenmeli?
TBK m. 19 uyarınca sözleşme özgürlüğü ilkesi gereği taraflar, sözleşmenin içeriğini serbestçe belirleyebilir. Ancak sözleşmede teslimatlar ölçülebilir terimlerle ifade edilmelidir. Belirsiz dil, yorum uyuşmazlıklarına yol açar.
Dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Tarafların kimlik ve adres bilgileri eksiksiz mi? (Ticaret sicil numarası, MERSİS no, vergi kimlik no)
- Sözleşme konusu belirli veya belirlenebilir mi? (TBK m. 27 — imkansız veya hukuka aykırı olmamalı)
- Teslimat ve ifa süreleri açıkça belirtilmiş mi? (Gün, ay, yıl olarak)
- Tarafların yükümlülükleri karşılıklı olarak dengeli mi?
- Varsa ekler ve protokoller sözleşmeye atıfta bulunuyor mu?
Sözleşme kapsamının net belirlenmemesi, ileride “işin kapsamı dışı” veya “bu maddeyi farklı anlamıştık” gibi savunmalara yol açar.
Ödeme koşulları ve cezai şartlara nerede dikkat edilmeli?
Ödeme koşulları, sözleşmelerin en çok uyuşmazlık çıkaran bölümüdür. TBK m. 26 vd. uyarınca borcun ifa zamanı ve yeri açıkça belirlenmelidir. Ödeme koşullarının net olmaması, temerrüt faizi hesaplamasında anlaşmazlık yaratabilir.
Kontrol listesi:
- Ödeme planı ve vade tarihleri net mi? (Hizmet veya mal teslimine bağlı ödeme var mı?)
- Gecikme faizi veya cezai şart kararlaştırılmış mı?
- Fiyat artışı veya endeksleme maddesi var mı? (Özellikle uzun süreli sözleşmelerde kritik)
- Vergi, harç ve damga vergisinin hangi tarafa ait olduğu belirtilmiş mi?
- Cezai şartın fahiş olması halinde TBK m. 182 uyarınca indirim talep edilebilir
Geçerli bir cezai şart için miktarın açıkça belirlenmesi gerekir. Aksi halde cezai şart geçersiz sayılabilir. Cezai şart miktarının sözleşme bedelinin %10-30’u arasında olması yaygın ve makul kabul edilir.
Sözleşmeden çıkış ve uyuşmazlık çözümü nasıl düzenlenmeli?
Fesih ve uyuşmazlık çözümü maddeleri, bir uyuşmazlık anında tarafların izleyeceği yolu belirler. TBK m. 558 vd. sözleşmenin sona ermesi ve fesih hallerini düzenler. Bu maddeler imzadan önce dikkatlice okunmalıdır.
Değerlendirilmesi gereken maddeler:
- Fesih bildirim süresi ne kadar? (30 gün, 90 gün gibi süreler makul kabul edilir)
- Haklı fesih halleri sözleşmede sayılmış mı? (Ödeme yapmama, ifa etmeme, gizlilik ihlali vb.)
- Uyuşmazlık halinde hangi mahkeme veya tahkim yetkili? (Yetki şartı, tüketici sözleşmelerinde geçersizdir)
- Arabuluculuğun dava şartı olduğu hatırlanmalı — uyuşmazlık maddesinde arabuluculuğa atıf yapılabilir
- Sözleşme feshedildikten sonra tarafların yükümlülükleri (gizlilik, iade, tasfiye) düzenlenmiş mi?
Sözleşme incelemesi profesyonel bir hukuki destekle yapıldığında, imza sonrası oluşabilecek uyuşmazlıkların büyük kısmı önceden engellenebilir. Her sözleşme, kendi özel koşulları ve tarafların ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilmelidir.