Sözleşme ihlali, taraflardan birinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya gereği gibi ifa etmemesidir. TBK m. 112 vd. uyarınca ihlale uğrayan taraf çeşitli hukuki yollara başvurabilir. Bu hakların neler olduğunu bilmek, doğru adımı atmanızı sağlar ve mağduriyetinizi gidermenin yolunu açar.
Sözleşme ihlalinde aynen ifa nasıl talep edilir?
Sözleşme ihlalinde ilk seçenek, karşı tarafın sözleşmedeki yükümlülüğünü yerine getirmesini talep etmektir. TBK m. 113 uyarınca alacaklı, borçlunun aynen ifaya zorlanmasını mahkemeden isteyebilir. Bu yol, ticari ilişkinin devamı açısından tercih edilir.
Aynen ifa süreci:
- Karşı tarafa yazılı ihtar çekilir (noter ihtarnamesi tercih edilmelidir)
- Verilen süre içinde ifa gerçekleşmezse dava açılır
- Mahkeme, ifa mümkünse borçluyu aynen ifaya mahkum eder
- İfa mümkün değilse veya borçlu ifadan kaçınırsa tazminata hükmedilir
Önemli: İfanın imkansız hale gelmesi durumunda borç ilişkisi kendiliğinden sona erer (TBK m. 136). Bu durumda tazminat talebine yönelinmelidir.
Sözleşme ihlalinde hangi tazminatlar talep edilebilir?
Sözleşme ihlali nedeniyle uğradığınız zararı talep etme hakkınız bulunur. TBK m. 112’ye göre borçlu, kusurlu ifa etmemesinden doğan zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Zararın ispatı, tazminat davasının en kritik aşamasıdır.
Tazminat türleri:
- Müspet zarar: Sözleşme ifa edilseydi içinde bulunacağınız durum ile mevcut durum arasındaki fark. Örnek: Bir tedarik sözleşmesinde karşı taraf malı teslim etmezse, malın piyasa fiyatı ile sözleşme fiyatı arasındaki fark müspet zarardır.
- Menfi zarar (güven zararı): Sözleşmenin geçerli olacağına güvenerek yaptığınız harcamalar. Noter masrafları, alternatif tedarikçi arama giderleri menfi zarara örnektir.
- Örnek olay: Bir yazılım geliştirme sözleşmesinde yüklenici teslim tarihini 6 ay geciktirirse, hem ek kira ve personel maliyetlerini (menfi), hem de yazılım zamanında teslim edilseydi elde edilecek geliri (müspet) talep etmek mümkündür.
Sözleşme ne zaman feshedilebilir?
İhlal ağır olduğunda sözleşmeyi feshedebilirsiniz. TBK m. 125 uyarınca temerrüde düşen borçluya verilen süre içinde ifa gerçekleşmezse alacaklı sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir.
Fesih için gereken şartlar:
- İhlal sözleşmenin esaslı noktalarına ilişkin olmalıdır (yan edimlerin ihlali fesih sebebi değildir)
- Borçluya ihtar çekilmiş ve makul bir süre (7-30 gün) verilmiş olmalıdır
- Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve ihlalin nedeni açıkça belirtilmelidir
- Fesih hakkı, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren makul süre içinde kullanılmalıdır
- Sürekli edimli sözleşmelerde (kira, abonelik) fesih ancak ileriye etkili sonuç doğurur
Cezai şart nedir ve nasıl talep edilir?
Sözleşmede cezai şart (ceza koşulu) kararlaştırılmışsa, ihlal durumunda bu bedeli talep edebilirsiniz. TBK m. 179-182 arasında düzenlenen cezai şart, sözleşmeye aykırılık halinde ödenmesi gereken bir edimdir.
Cezai şart türleri:
- Seçimlik cezai şart: Alacaklı, cezai şartı talep edip ifadan vazgeçebilir veya ifayı talep edip cezai şarttan vazgeçebilir (TBK m. 179)
- İfaya eklenen cezai şart: Hem ifa hem de cezai şart birlikte talep edilir (TBK m. 179/2)
- Dönme cezası: Alacaklı, sözleşmeden dönme hakkını kullanırsa cezai şart talep edebilir
Dikkat: Cezai şartın fahiş olması halinde hakim, TBK m. 182 uyarınca indirim yapabilir. İndirim talebi, borçlu tarafından ileri sürülmelidir. Cezai şartın sözleşme bedelinin %100’ünü aşması genellikle fahiş kabul edilir.
Sözleşme ihlalinde ilk adım, ihlali derhal belgelemek ve karşı tarafa yazılı bildirim yapmaktır. Ardından hukuki destek alarak tazminat, fesih veya cezai şart taleplerinizi profesyonel şekilde yönetebilirsiniz.