Tenkis davası, miras bırakanın saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal eden tasarruflarının kısmen veya tamamen iptali için açılan davadır (TMK m. 560 vd.). Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara miras bırakanın mal varlığından ayırdığı asgari paydır. Tenkis davası, yalnızca saklı payı ihlal edilen mirasçı tarafından açılabilir.
Saklı pay oranları nelerdir?
TMK m. 506 uyarınca saklı pay oranları şöyledir:
- Altsoy (çocuklar, torunlar): Yasal miras payının 1/2’si
- Anne ve baba: Yasal miras payının 1/4’ü
- Sağ kalan eş: Yasal miras payının tamamı
- Kardeşlerin saklı payı yoktur
Örnek: Miras bırakanın iki çocuğu varsa, her çocuğun yasal miras payı 1/2, saklı payı ise 1/4’tür. Miras bırakan bir çocuğuna mal varlığının 3/4’ünü bağışlarsa, diğer çocuğun saklı payı (1/4) ihlal edilmiş olur.
Tenkis davası hangi şartlarda açılır?
Tenkis davası açılabilmesi için miras bırakanın ölüme bağlı tasarruf veya sağlararası kazandırma yapmış olması, bu tasarrufun saklı pay sahibi mirasçıların haklarını ihlal etmesi ve dava açma süresine uyulması gerekir.
Tenkise tabi tasarruflar:
- Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi)
- Sağlararası kazandırmalar (bağış, ölünceye kadar bakma sözleşmesi)
- Saklı payı ihlal kastıyla yapılan diğer işlemler
Tenkis davasında süre ne kadardır?
Tenkis davası, mirasçının tasarruftan haberdar olduğu tarihten itibaren 1 yıl, her halde miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 565). Bu süreler hak düşürücüdür.
Süre hesaplaması:
- Tasarrufu öğrenme: 1 yıl (subjektif süre)
- Ölüm tarihi: 10 yıl (objektif süre)
- Süre dolduğunda dava hakkı kaybedilir
Tenkis sırası nasıl belirlenir?
Mahkeme tenkis işlemini belirli bir sıraya göre yapar:
- Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameler) tenkis edilir
- Sonra sağlararası kazandırmalar (bağışlar) tenkis edilir
- Daha önceki tarihli kazandırmalar, sonraki tarihlilerden önce tenkis edilir
Tenkis davası sonucunda mahkeme, saklı payı ihlal eden kısmın iptaline ve mirasçı adına tescile karar verir.
Tenkis davası nerede açılır?
Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Taşınmaz varsa, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir.
Tenkis davası, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alındıktan sonra açılmalıdır. Dava sürecinde miras bırakanın tüm mal varlığı ve tasarrufları bilirkişi marifetiyle değerlendirilir.