Arabuluculuk, uyuşmazlıkların mahkeme dışında, tarafsız bir üçüncü kişi (arabulucu) yardımıyla çözülmesidir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca düzenlenen arabuluculuk, dava açmadan önce başvurulması zorunlu bir alternatif çözüm yoludur.
Zorunlu arabuluculuk hangi davalarda var?
İş hukuku (işe iade, kıdem/ihbar tazminatı), ticari uyuşmazlıklar (para alacağı, sözleşme ihlali) ve tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculuk zorunludur.
Arabuluculuk zorunluluğu olan dava türleri:
- İş hukuku: İşe iade davası, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai alacağı (İş Kanunu md. 20)
- Ticari dava: Ticari alacak, sözleşme ihlali, haksız rekabet (TTK m. 5/A)
- Tüketici uyuşmazlığı: Ayıplı mal, hizmet bedeli iadesi (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun)
- Kira uyuşmazlığı: Tahliye, kira bedeli alacağı (zorunlu değil ancak önerilir)
Bu davaların hiçbirinde arabuluculuk son tutanağı olmadan dava açılamaz. Dava açılırsa mahkeme, arabuluculuk şartının yerine getirilmediği gerekçesiyle davayı usulden reddeder.
Arabuluculuk süreci nasıl işler?
Başvuru, arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu atanır ve ilk toplantıya davet edilir. Ortalama 2-4 hafta içinde sonuçlanır.
Başvuru adımları:
- Adliyedeki arabuluculuk bürosuna veya e-Devlet üzerinden başvuru yapılır
- Başvuru, karşı tarafın adresine göre yetkili büroya yönlendirilir
- Arabulucu atanır ve taraflar ilk toplantıya davet edilir
- Toplantıda taraflar ayrı ayrı veya birlikte dinlenir
- Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi düzenlenir ve imzalanır
Arabuluculuk sürecinde tarafların beyanları gizlidir ve sonraki davada delil olarak kullanılamaz (6325 sayılı Kanun m. 5). Bu gizlilik, tarafların açıkça konuşmasını teşvik eder.
Arabulucu ücreti 2026 ne kadar?
Arabulucu ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre hesaplanır. 2026 yılında zorunlu arabuluculukta ilk 2 saat ücretsizdir. Sonraki her saat için güncel arabuluculuk ücret tarifesi uygulanır.
Ücret bilgileri:
- İlk 2 saat: Ücretsiz (devlet tarafından karşılanır)
- Sonraki saatler: Arabuluculuk ücret tarifesine göre (saat başı yaklaşık 300-600 TL)
- Anlaşma sağlanırsa: Ücret taraflarca eşit paylaşılır
- Anlaşma sağlanamazsa: Ücret başvurana ait olabilir (kanunda açık düzenleme yok)
Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki sonucu nedir?
Tarafların anlaşması halinde düzenlenen belge, icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliğinde belgeye dönüşür. Anlaşma sağlanamazsa dava açma hakkı doğar.
Anlaşma belgesinin özellikleri:
- İcra edilebilirlik şerhi ile doğrudan icraya konulabilir
- Mahkeme kararı gibi kesin hüküm etkisi vardır
- Taraflar anlaşma belgesine karşı dava açamaz (sadece iptal davası açılabilir)
- Anlaşma belgesi noter sözleşmesi gibi düzenlenir
Arabuluculuk, dava sürecine göre daha kısa, daha ucuz ve tarafların kontrolünde bir çözüm sunar. Özellikle ticari uyuşmazlıklarda taraflar arasındaki ilişkinin devamına da olanak tanır.